BLOG

เมื่อพูดคำว่า “เบนโตะ” (Bento / 弁当) ใคร ๆ ก็เข้าใจว่าหมายถึงอะไรถึงแม้จะเป็นภาษาญี่ปุ่น

เบนโตะคือวัฒนธรรมอาหารของญี่ปุ่นรูปแบบหนึ่ง เป็นการจัดเตรียมอาหารให้อยู่ในกล่องเพื่อให้พกพาง่ายและรับประทานสะดวก หรือเรียกให้เข้าใจง่าย ๆ ก็คือ “ข้าวกล่อง” นั่นเอง


วัฒนธรรมการเตรียมอาหารเพื่อนำไปรับประทานนอกบ้านของประเทศญี่ปุ่นคาดว่ามีประวัติศาสตร์มาอย่างยาวนาน อย่าง “โอนิกิริ” (Onigiri / おにぎり) หรือข้าวปั้น ซึ่งถือเป็นหนึ่งในต้นแบบของอาหารพกพาได้ที่นำไปสู่การพัฒนาเป็นวัฒนธรรมเบนโตะ ก็เริ่มมีมาตั้งแต่ยุคเฮอัน (ค.ศ. 794 – 1185) จากข้อความซึ่งปรากฏในนวนิยายเรื่องเกนจิ โมโนกาตาริ (ในสมัยนั้นเรียกว่า “ทนจิกิ” (Tonjiki / 屯食) หมายถึงข้าวที่หุงแล้วนำมาปั้นเป็นก้อน)


ต่อมาในยุคเอโดะ (ค.ศ. 1603 – 1868) วัฒนธรรมการรับประทานอาหารนอกบ้านเริ่มเป็นที่แพร่หลายมากขึ้น ทำให้วัฒนธรรมเบนโตะก็ได้รับการพัฒนาไปด้วยเช่นกันผ่านกิจกรรมและความบันเทิงต่าง ๆ เช่น การชมดอกซากุระ (Hanami / 花見) ที่ผู้คนเริ่มนำอาหารใส่กล่องออกไปกินใต้ต้นซากุระกัน


นอกจากนี้เบนโตะก็ได้มีการพัฒนาไปในหลากหลายรูปแบบ เช่น ข้าวกล่องช่วงพักระหว่างการแสดงคาบุกิ (Makunouchi Bento / 幕の内弁当) ข้าวกล่องที่ใช้ในโอกาสพิเศษต่าง ๆ เป็นต้น

รวมถึง “เอกิเบน” (Ekiben / 駅弁) หรือ “ข้าวกล่องสถานี” ก็เป็นอีกหนึ่งในวัฒนธรรมข้าวกล่องที่น่าสนใจมากในปัจจุบัน


เอกิเบนมาจากคำว่าเอกิ (Eki / 駅) แปลว่าสถานีรถไฟ ผสมกับคำว่าเบนโตะ (Bento / 弁当) กลายมาเป็น “เบนโตะที่จำหน่ายตามสถานีรถไฟ”


เมื่อเข้าสู่ยุคเมจิ (ค.ศ. 1868 – 1912) รถไฟเริ่มแพร่หลายในประเทศญี่ปุ่น เบนโตะที่แต่เดิมใช้สำหรับการชมละคร การชมดอกไม้ และกิจกรรมนอกบ้าน เริ่มถูกนำมาประยุกต์ให้เหมาะกับการเดินทางด้วยรถไฟ โดยเกิดจากการที่ผู้โดยสารต้องการอาหารที่สามารถนำไปรับประทานระหว่างนั่งรถไฟได้

ในช่วงแรกอาหารที่ถูกขายที่สถานีรถไฟเป็นเพียงข้าวปั้นใส่เกลือ 2 ลูก พร้อมเครื่องเคียง เช่น หัวไชเท้าดอง บรรจุในภาชนะเรียบง่ายเท่านั้น แล้วจึงค่อย ๆ พัฒนามาเรื่อย ๆ เมื่อเครือข่ายรถไฟเริ่มขยายตัวและการเดินทางด้วยรถไฟเพิ่มมากขึ้น แต่ละพื้นที่ที่รถไฟวิ่งผ่าน เริ่มนำวัตถุดิบและอาหารขึ้นชื่อของท้องถิ่นมาใส่ในเบนโตะ เช่น อาหารทะเล เนื้อสัตว์ ผัก หรือข้าวที่มีชื่อเสียงของพื้นที่นั้น

เมื่อรถไฟขยายไปยังพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วญี่ปุ่น สถานีรถไฟกลายเป็นจุดต้อนรับคนที่เดินทางเข้าพื้นที่ และเป็นจุดที่คนในพื้นที่สามารถนำอาหารท้องถิ่นออกไปสู่คนนอกได้ ในปัจจุบันเอกิเบนจึงเป็นมากกว่าแค่เบนโตะที่จำหน่ายตามสถานีรถไฟเพื่อใช้แก้หิวระหว่างเดินทาง แต่กลายมาเป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์การเดินทางของคนญี่ปุ่น

และนอกจากจะเป็นอาหารท้องถิ่นในฉบับพกพาได้ ยังเป็นของสะสมอีกด้วย กล่องเอกิเบนบางชนิดถูกออกแบบมาเป็นรูปทรงพิเศษ หรือมีภาพสถานที่สำคัญ ตัวละคร รถไฟ และสัญลักษณ์ของท้องถิ่น ทำให้นอกจากผู้โดยสารจะซื้อเพราะอยากกินแล้ว ยังซื้อเพราะอยากได้ของที่ระลึกเฉพาะสถานีรถไฟนี้กลับไปอีกด้วย

มาดูกันว่าโคริเคยเจอเอกิเบนของที่ไหนมาแล้วบ้าง 👇🏻

🍱 ข้าวกล่องรถไฟ SPACIA X
รถไฟด่วนพิเศษที่วิ่งระหว่างอาซากุสะ – นิกโก นอกจากเป็นข้าวกล่องที่ขายในสถานีรถไฟแล้ว การออกแบบบรรจุภัณฑ์ยังราวกับรถไฟย่อส่วน เหมาะแก่การซื้อกลับไปเป็นของที่ระลึกมาก
🚉 จำหน่ายที่สถานี Tobu Asakusa / Shimo-imaichi / Tobu-nikko / Kinugawa-onsen (*แต่ละสถานีจะมีเมนูไม่เหมือนกัน)




🍱 ข้าวกล่องรถไฟอันปังแมน (Anpanman Train)
รถไฟด่วนพิเศษตกแต่งลวดลายตัวการ์ตูนอันปังแมนและผองเพื่อนสีสันสดใส มีกล่องข้าวหน้าอันปังแมน รวมถึงด้านในก็ตกแต่งอาหารให้เป็นหน้าอันปังแมนอีกด้วย รถไฟขบวนนี้วิ่งระหว่างเมืองสำคัญในภูมิภาคชิโกกุ เช่น ทากามาทสึ, โอคายามะ, มัตสึยามะ และโคจิ
🚉 จำหน่ายที่สถานีหลักในเส้นทางรถไฟ เช่น สถานี Takamatsu / Matsuyama / Kochi



🍱 ข้าวกล่องโมโมทาโร่โนะมัตสึริซูชิ (Momotaro no Matsuri-zushi)
เบนโตะของจังหวัดโอคายามะ บ้านเกิดของโมโมทาโร่ โดดเด่นด้วยกล่องข้าวสีชมพูทรงลูกพีชแสนน่ารัก พร้อมรสชาติของโอคายามะที่อัดแน่นมาเต็มกล่อง
🚉 จำหน่ายที่สถานี Okayama




🍱 ข้าวกล่องทาโกะเมชิ (Takomeshi)
เมนูท้องถิ่นของเมืองโกเบ อร่อยกับวัตถุดิบท้องถิ่นอย่าง อากาชิดาโกะ หมึกยักษ์เนื้อแน่น เด้ง รสหวาน และเครื่องเคียงต่าง ๆ บรรจุในภาชนะทรงไหที่ชาวประมงใช้จับหมึกยักษ์
🚉 จำหน่ายที่สถานีรถไฟใหญ่ ๆ แถบโกเบ, คันไซ



🍱 ข้าวกล่องเอจิเซ็นคานิเมชิ (Echizen Kanimeshi)
เมนูข้าวปูเอจิเซ็น อาหารขึ้นชื่อของจังหวัดฟุคุอิ ข้าวหุงกับมันปูพร้อมเนื้อปูเน้น ๆ นอกจากอร่อยแล้ว กล่องข้าวที่เป็นรูปทรงปูสีแดงก็ยังน่าสนใจอีกด้วย
🚉 จำหน่ายที่สถานี Fukui




เวลานั่งรถไฟไปเที่ยวที่ต่าง ๆ ในประเทศญี่ปุ่น ก็อย่าลืมเผื่อเวลาแวะซื้อข้าวกล่องที่สถานีรถไฟกันด้วยนะ!